「（”シノドスの道”の）歩みが、キリストをより明確に宣べ伝えるのに役立っているのか」ーオランダの司教が教皇に公開書簡

＊以下にオランダ語原文からの翻訳を掲載する。

 

教皇レオ14世聖下への公開書簡

聖父様、

　聖ペトロの後継者としてお預かりになった御職に対し敬意を表し、また、キリストが使徒たちの上に築かれた教会との連帯を胸に、この公開書簡をもって御方に申し上げさせていただきます。これは決して軽率な行為ではありません。私がこれらの言葉を公に述べるに至ったのは、他のあらゆる教会の配慮を超越する、究極の懸念、すなわち「魂の救い」によるものです。Salus animarum suprema lex――魂の救いは最高の法です。

　私の問いは単純かつ深刻なものです。すなわち、シノドスのプロセスは、魂を実際にキリストに、そして永遠の救いに近づける助けとなるのでしょうか。それこそが、私にとって決定的な問いです。

　聖父様、私は、ペトロの務めが、その務めから離れた者には想像することしかできないような責任を背負っていることを、十分に理解しております。まさにそれゆえに、私は教皇の務めに対する敬意を欠くからではなく、その務めへの愛から、これらの言葉を記しているのです。何しろ、ペトロはキリストから、兄弟たちを団結させるという使命だけでなく、信仰において彼らを強めるという使命も受けたのです：「そして、あなたがたは、悔い改めたならば、兄弟たちを強めなさい。」結局のところ、世がすでに考えていることをただ繰り返すだけの教会は、世にとってほとんど何の役にも立ちません。世には、愛をもって、しかし恐れずに、キリストを指し示してくれる教会が必要なのです。

「シノダリティ（共働性）に関する世界代表司教会議（シノドス）」に対する私の懸念は、こうした観点から理解されるべきものです。そして何よりも、教会に絶え間ないプロセスではなく、神への道についての明確さを求めている一般の信徒にとって、これらすべてが何を意味するのか、私は自問しています。

　したがって、この手紙は特定の個人に対する非難ではありません。また、シノダリティのプロセスに誠実に尽力してこられた多くの方々の善意を否定するつもりもありません。善意は評価されるべきものです。しかし、善意があるからといって、その成果を吟味する義務から免れるわけではありません。

　キリストご自身が、そのための単純な基準を私たちに与えてくださいました。「その実によって、彼らを知ることができる」。それゆえ、長年にわたるシノドスの協議、集会、報告書、文書を経て、今こそ、あらゆる透明性をもってその実について問う時が来たのだと私は考えます。

　それは、皮肉からではなく、教会への愛からなのです。理想化された過去への郷愁からではなく、教会の未来への配慮からであります。また、教会政治的な争いを繰り広げるためではなく、あらゆる議論の背後には、それよりもはるかに重要な現実――キリストが御自身の教会に託された魂たちの永遠の救い――があるからです。その配慮に基づき、聖父様、私は以下の考察を御提示いたします。

＊「シノダリティ」に関するシノドス

　「シノダリティ（共働性）」に関する世界代表司教会議（シノドス）を、その目的のみに基づいて評価するなら、容易に肯定的な記事を書くことができるでしょう。人々の声に耳を傾けました。議論が行われました。何千人もの人々に意見を求めました。司教、司祭、修道者、そして信徒たちが一堂に会しました。共同体、参加、そして宣教について語り合われました。さらには、「シノダリティ」、「傾聴」、「識別」、「参加」、「御霊による対話」、「プロセスの推進」といった、新たな教会用語さえ生まれました。

　しかし、この一連の出来事は、まったく異なる視点からも捉えることができます。あえて不都合な質問を投げかけてみましょう。

　「これらすべては、実際に何をもたらしたのでしょうか？」 開催された集会の数ではありません。作成された報告書の数でもありません。参加した人の数でもありません。そうではなく、「信仰はより強固になったでしょうか？」「キリストはより明確に宣べ伝えられたでしょうか？」「カトリックとしてのアイデンティティは深まったでしょうか？」「より多くの人々が回心に至ったでしょうか？」「日曜日のミサへの出席率は向上したでしょうか？」「司祭への召命は増えたでしょうか？」「カテキズム教育はより力強いものになったでしょうか？」「聖体に対する敬意は高まったでしょうか？」「教会の道徳教義はより明確になったでしょうか？」「宣教への勇気は増したでしょうか？」

　このような問いを投げかけるなら、シノドスを成功と見なすことは到底できません。

　さらに、もう一つ付け加えるべき点があります。シノドスの取り組みは、実際にはまだ完了していません。公式な実施段階は続いており、教区、国、大陸ごとの会合を経て、最終的には2028年10月にローマで開催される教会総会へと至ることになっています。2026年5月、バチカンはそのための新たな詳細なロードマップを公表しました。それゆえ、批判は一層重要性を増しています。かつて2021年から2024年までのシノドスとして始まったものが、恒久的な統治形態になりかねないのです。

　まず注目すべき点は、その名称「シノダリティに関するシノドス」にあります。伝統的に、シノドスは教会が何らかの事柄について議論する必要があるために招集されてきました。伝道、結婚と家族、司祭職、聖体、聖書、異端、司牧上の危機、あるいは具体的な問題などについてです。しかし、「シノダリティに関するシノドス」では、そのプロセスそのものが議題となっています。これは、今後どのように会議を行うべきかを議論するために、延々と会議を続けるようなものと言えるでしょう。

　教会には、古代から公会議や教会会議という伝統があります。使徒たちはエルサレムに集まりました。司教たちは互いに協議しました。教皇たちは司教たちと相談しました。主要な公会議は、教会全体の協議なしには考えられません。しかし、それは恒久的な教会のパラダイムとしての「シノダリティ」とは異なります。古典的な教会会議は手段に過ぎませんでした。現代の教会会議に関する議論においては、シンオダリティそのものが目的となりかねない危険性があります。そして、まさにそこに、伝統的なカトリックの視点から見た問題の根源があります。

＊教会とは「対話」ではなく、受け継がれた現実だ

 

　なぜなら、教会は私たちの対話から始まるのではありません。教会はキリストから始まるのです。これは当然のことのように聞こえますが、その影響は甚大です。キリストは討論の集まりを設立されたのではありません。キリストは使徒たちを召され、彼らに権威を与え、宣教し、洗礼を授け、教えるために彼らを遣わされました。

　「だから、行って、すべての民を私の弟子にしなさい」 。その際、方向性が極めて重要です。信仰は、教会がまず人々が何を信じているかを洗い出し、その後、それらの経験すべてから共通の確信を導き出すことによって生まれるのではありません。信仰は受け継がれるものです。

　パウロは、そのことを示すために、常に「受け取る」、「伝える」、「守る」といった言葉を用いています。教会が啓示を所有しているのは、それを自ら考案したからではなく、それを受け取ったからです。つまり、キリスト教は本質的に民主的であることはできないということです。それは、民主主義という国家形態が悪いからではなく、真理が多数決によって生まれるものではないからです。

　もし明日、カトリック信者の90パーセントが、聖体におけるキリストの真の臨在をもはや信じなくなったとしても、それによってキリストの臨在が現実的に薄れることはありません。もし80パーセントが特定の道徳的教義を拒否したとしても、それによってその教義が自動的に誤りになるわけではありません。真理は合意によって生み出されるものではありません。これこそが、シノドス・プロジェクトをめぐる最初の大きな緊張の源となっています。

＊「耳を傾ける」：誰に？

　このプロセス全体を通じてのキーワードは、「耳を傾ける」（まるで私たちがこれまで一度もそうしたことがないかのように）でした。それ自体に異論の余地はありません。司教は耳を傾けなければなりません。司祭も耳を傾けなければなりません。キリスト教徒は互いに耳を傾けなければなりません。自分の群れに決して耳を傾けない羊飼いは、良い羊飼いとは言えません。しかし、すぐに次のような疑問が浮かびます。教会は、何よりも誰の声に耳を傾けるべきなのでしょうか。

　伝統的な答えは、キリスト、聖書、使徒的伝統、聖人たち、20世紀にわたるキリスト教の証し、そして教導権の声に耳を傾ける、というものです。そしてもちろん、信徒たちの声にも耳を傾けるべきです。

　しかし、特定の教会会議の文書では、この順序が容易に逆転してしまうようです。現代の人々の経験、願望、不満、期待から出発し、その後、教会がそれらにどう応えるべきかを問うのです。それは牧会的に魅力的に見えますが、危険を孕んでいます。なぜなら、現代人の願いが福音と衝突したとき、どうなるのでしょうか。

　その場合、変えるべきは福音ではなく、人間の方です。キリスト教において、それは「回心」と呼ばれます。そして、まさにその言葉が、多くの現代の教会における議論の中で、驚くほどほとんど聞かれないのです。

＊大きく欠けているもの：回心

　ここに、このプロジェクト（注：シノドスの道）全体の最も根本的な弱点があります。教会の存在意義は、第一に、人々がすでに持っているありのままの姿を肯定することにあるのではありません。教会は、人々をキリストのもとへと導くために存在するのです。

　イエスが公の説教で最初に語られた言葉は、「まず、現在の教会の組織について、どのように感じているか教えてください」というものではありませんでした。そうではなく、「悔い改め、福音を信じなさい」というものでした。これは、はるかに官僚的ではありません。そして、はるかに過激なものです。

　殉教者たちの教会は、ローマ人がキリスト教共同体をいかにしてより包摂的に感じられるかというテーマで、聴衆を集める集会を開くことによって、ローマ世界を変えたのではありません。教会はキリストを宣べ伝えたのです。ペトロはキリストを宣べ伝えました。パウロはキリストを宣べ伝えました。フランシスコはキリストを宣べ伝えました。ドミニコはキリストを宣べ伝えました。フランシスコ・ザビエルはキリストを宣べ伝えました。ジャン＝マリー・ヴィアンネはキリストを宣べ伝えました。マザー・テレサはキリストを宣べ伝えました。ヨハネ・パウロ二世はキリストを宣べ伝えました。彼らも間違いなく人々の声に耳を傾けていました。しかし、耳を傾けることが目的だったことは決してありません。目的は、キリストへの回心でした。

＊シノドスの会議室に潜む「象」

 

　さらに、シノドスのプロセスで詳細に議論されている問題と、とりわけ西洋の教会が直面している実際の危機との間には、注目すべき乖離があります。オランダ、ベルギー、とりわけドイツ、そして西ヨーロッパの大部分における教会の根本的な問題は、容易に認識できます。教会は空っぽになりつつあります。教区は統合されています。修道院は姿を消しています。修道会は高齢化が進んでいます。

　カトリック信仰に関する知識は薄れつつあります。多くのカトリック信徒にとって、告解は事実上消え去ってしまいました。多くの地域で、司祭への召命の数は依然として少ないままです。洗礼を受けた人々の多くは、信仰の根本的な真理をほとんど信じていません。多くのカトリック信徒の間で、秘跡の生活は著しく弱体化しています。

　こうした背景を踏まえると、世界的な教会活動においては、とりわけ一つの問いが提起されることが期待されるでしょう。「どうすれば、世界を再びキリストのもとに導くことができるのか？」

　しかし、多くの注目は、組織構造、参加、意思決定プロセス、女性の責任、包摂性、権威関係、そして教会機関の機能の在り方に向けられています。これらは正当なテーマであるかもしれません。しかし、火事になっている家には、内部管理上の問題とは異なる優先順位があるのです。

＊教会における「パーキンソンの法則」

　本来の目的を見失った組織は、しばしば自らの組織体制についてますます熱心に語り始めるものです。企業はプロセスについて延々と語り、大学はガバナンスについて、行政機関は参加モデルについて、そして教会組織は構造について議論します。伝道活動が少なくなればなるほど、伝道に関する委員会は増え、召命が少なくなればなるほど、召命に関する文書は増えるのです。教会に来る人が減れば減るほど、「教会であること」についての会議は長引きます。

　これは皮肉に聞こえるかもしれませんが、その背後には深刻な考えがあります。すなわち、「官僚主義は活動の幻想を生み出す一方で、現実はその正反対を示している」のです。人々は羅針盤なしに進んでいるのです。

＊実現不可能な期待

　教会会議のプロセスは、期待を煽りました。その主な理由は、様々な協議段階において、教会がすでに明確な教義を持っている事柄に関わるテーマが取り上げられたからです。女性の助祭職。司祭職。性的道徳。同性愛関係。信徒と聖職者の関係。教会の権威。権限の分散。女性の地位。

　こうしたテーマが長年にわたり「議論」され続けると、最終的にはそれらも「変更可能である」という印象が自然と生じてしまいます。そうでなければ、これほど延々と議論されることはないでしょうから。

　そこで、司牧的パラドックスが生じます。人々は自らの期待を表明するよう求められます。しかしその後、「カトリック教義との連続性を危うくすることなく、一部の期待を満たすことは不可能」であることが判明します。そうなるとどうなるでしょうか？　至る所で失望が広がります。教会は、結局のところ応えることのできない期待を自ら抱かせたことになるのです。それは司牧的な成果とは言えません。それはフラストレーションを生む要因に他なりません。

＊カトリックの教会観におけるプロテスタント化

　さらに、伝統主義的な視点から見ると、ここには歴史的な皮肉が見て取れます。現代の”シノダル（共働的）文化”のいくつかの要素は、むしろ、プロテスタント教会で数十年にわたり観察されてきた動向と類似点を示しています。

　参加の重視。運営への発言権の拡大。協議体制の充実。地域共同体への重き。個人の体験の重視。変化する社会的価値観をめぐる議論の増加。階層的権威の当然視の減少。それ自体が必ずしも間違っているわけではありません。しかし、歴史的な問いは避けられません。このモデルは、プロテスタントの世界において、目覚ましいキリスト教の復興をもたらしたのでしょうか？西ヨーロッパの大部分において、その答えは明らかに「いいえ」です。

　それでは、なぜカトリック教会は、しばしばより早く、より強く同じ世俗化を経験してきた教団の、統治や司牧上のパターンをそのまま受け継ごうとするのでしょうか。患者が、隣のベッドで自分よりもさらに重篤な状態にある患者の薬をそのまま受け継いだところで、治癒することはめったにありません。

＊忘れ去られた選択肢：聖性への歩み

　カトリック教会の大きな改革は、組織体制から始まったことはほとんどありません。それらは聖人たちから始まったのです。腐敗の時代を経て、改革者たちが現れました。ベネディクト、ベルナルド、フランシスコ、ドミニコ、シエナのカタリナ、ロヨラのイグナチオ、アビラのテレサ、カロルス・ボロメオ、サレジオのフランシスコ、ヨハネ・ボスコ、リジューのテレーズ、マクシミリアン・コルベ、ヨハネ・パウロ二世。彼らのプログラムは驚くほど単純でした。「聖人になりなさい」と。

　なぜなら、聖人には、いかなる政策文書にも匹敵し得ない宣教の力があるからです。聖なる司祭がいる小教区は、シンオダリティに関する20の作業部会と高額の報酬を受ける管理職を抱える教区よりも、将来性があります。10人の熱意あふれる修道者がいる修道院は、100ページにも及ぶ教会用語の文書よりも、より多くの人々に福音を伝えます。祭壇の前で神の御前に立っていると心から信じている司祭は、参加型典礼に関する会議よりも、より多くの人々を信仰へと導くことができます。

　ここには、おそらくシノドスが十分に強調しきれなかった「もう一つの道」があるのです。それは、聞くことを減らすのではなく、聖性を高めること。参加を減らすのではなく、回心を深めること。対話を減らすのではなく、福音を宣べ伝えることを増やすことです。

＊試金石としての典礼

　伝統的な視点から見ると、典礼の危機が比較的あまり中心的な議題として取り上げられなかったことも注目に値します。なぜなら、教会の現状を真に知りたいのであれば、その礼拝を見なければならないからです。Lex orandi, lex credendi。どのように祈るか、そこに信仰が表れるのです。

　カトリック信徒が、ミサがキリストの犠牲を秘跡的に現すものであることをほとんど理解しなくなったり、聖なるものへの意識が薄れたり、静寂が失われたり、告解室が空っぽになったり、聖体礼拝が周辺的なものになったりしているとき、教会には運営上の問題があるわけではありません。そこには信仰上の問題があるのです。新たな参加型構造では、これを解決することはできません。新たな会議も同様です。神の再発見なら、もしかすると解決できるかもしれません。

＊参加のパラドックス

　シノダルのプロジェクトは「参加」を重視しています。しかし、ここに奇妙なパラドックスが現れます。

　教会の協議プロセスに熱心に参加している人々が、必ずしも教会全体を代表しているとは限りません。毎朝ミサに出席し、ロザリオを唱え、孫たちにカテキズムを教えている物静かなカトリック信者は、通常、シノドスの報告書など書きません。伝統的な典礼に参加するために3時間もかけて通う若いカトリック信者は、通常、教区の作業部会には参加していません。6人の子供をカトリックとして育てようと努めている母親は、意見聴取会に参加する時間がほとんどないかもしれません。黙想生活を送る修道女は、アンケートに回答することはありません。しかし、彼女たちの信仰は、教会の会議に常に参加する専門家たちよりも、より深く根付いている可能性があります。

　マイクの前に立つ人々の声だけに耳を傾けていると、神の民が会議のテーブルを囲む人々よりもはるかに広い存在であることを、つい忘れてしまいがちです。

＊「シノダリティ（共働性）」か、「共議制」か？

　言葉遣いをより正確にすれば、混乱の一部は解消されるかもしれません。カトリックの伝統には、「共議制」という明確な概念があります。司教たちは、ペトロと共に、またペトロの下で、司教団を構成しています。そのほかにも、司祭評議会、牧会評議会、教会会議、教区会議、修道会、そして数え切れないほどの他の協議形態が存在します。なぜ、それらを包括する新たなカテゴリー、すなわち「シノダリティ」が必要だったのでしょうか？

　まさにその概念があまりにも広範であるため――定義を思いつくことさえできません。誰もがそれぞれ異なる意味をそこに読み取ってしまうのです。ある人にとっては「傾聴」を意味し、別の人にとっては「権限の分散」、また別の人にとっては「民主化」、さらに別の人にとっては「司牧上の刷新」、また別の人にとっては「聖職制度の改革」、そしてまた別の人にとっては「異なる性的道徳」を意味します。

　あらゆる意味を持ち得る概念は、結局のところ何の意味も持ちません。だからこそ、比例性の問いは正当化されるのです。これに、あとどれだけのエネルギーを注ぐべきなのでしょうか？ どれだけの会議が必要なのでしょうか？ どれだけのシノドス・チームが必要なのでしょうか？ どれだけの報告書が必要なのでしょうか？ 評価の評価を、どれほど繰り返すべきなのでしょうか？

　そして何より：もし同じだけの時間、資金、知的エネルギー、そして司教たちの関心が、カテキズム、神学校、カトリック教育、典礼、告解、聖体礼拝、結婚牧会、そして直接的な福音宣教に注ぎ込まれたら、何が起こるでしょうか？　これは修辞的な問いだと、私は思います。

＊最も根本的な問題：教会論

 

　結局のところ、この議論は実際には「会議」そのものについてのものではありません。それは、「教会とは何か」という問いに関するものです。教会とは、まず第一に、自らが何になるべきかを共に模索する共同体なのでしょうか。それとも、まず第一に、あるべき姿を授かった神聖な実体なのでしょうか。カトリックの答えは、後者しかあり得ません。

　教会は絶えず回心しなければなりませんが、教会は使徒たちの上に築かれています。教会は、自ら生み出したものではない信仰を守り続けています。それゆえ、あらゆる「シノダリティ」は、最終的には、シノダリティの枠内で議論の対象とはならないもの――すなわち、キリストが啓示された真理――によって制限されなければなりません。

＊世界は「シノダリティ的な教会」を待ってはいない

 

　そして、ここにおそらく最大の悲劇があるのです。現代世界は、並外れた精神的危機に直面しています。人々は意味を求めています。若者たちはアイデンティティを求めています。孤独感が増大しています。家族は崩壊しつつあります。テクノロジーは人間の存在にますます深く浸透しています。ポルノグラフィーはセクシュアリティを歪めています。物質主義は満足をもたらしません。気候変動は、多くの人々にとって代用となる宗教となっています。人々は死を恐れていますが、何のために生きているのか、もはやほとんどわかっていません。

　そして、そのような世界のただ中にあって、教会は並外れたものを所有しています。それは福音です。秘跡です。聖体です。告解です。二千年にわたる知恵です。聖書。教父たち。トマス・アクィナス。アウグスティヌス。神秘家たち。聖人たち。芸術、音楽、哲学、道徳、そして霊性における比類なき伝統。そして何よりも：イエス・キリストです。

　世界は、自分たちの声に耳を傾ける「もう一つの組織」を待っているわけではありません。そのような組織はすでに十分にあります。世界が待っているのは、自分たちが何のために創造されたのかを伝えてくれる存在なのです。

＊エマオからエルサレムへ

　おそらく、エマオへの旅人の福音書こそが、真のカトリックの「シノダリティ」にとって、最終的に最良のモデルとなるのでしょう。キリストは弟子たちと共に歩まれます。確かに、彼らの話に耳を傾けられます。彼らの心を悩ませていることが何かを尋ねられます。彼らに語らせるのです。彼らの失望にも、受け入れる余地が与えられます。

　ここまでは、どのシノダリティの手引書も熱心に賛同できるでしょう。しかし、そこで決定的な出来事が起こります。キリストは彼らの解釈を肯定されません。むしろ、それを正されます。聖書を解き明かされ、出来事をどう理解すべきかを教えられます。そして最終的に、彼らはパンを裂く瞬間にキリストを認めます。これこそが、最も純粋な形でのカトリックの「シノダリティ」です。

　その後、弟子たちはエマオに延々と留まって、その旅の経験を評価し続けることはありません。彼らは立ち上がり、エルサレムへと戻りました。そして、福音を宣べ伝え始めたのです。シノダリティのプロセスはエマオに停滞したままとなっており、彼らがそこから抜け出せるかどうかが問われています。私たちは、教会がどのように共に歩むべきかについて議論することに忙殺されすぎて、教会がどこへ向かっているのかを見失ってしまうことがあります。

　カトリック教会は、結局のところ、教会自身について恒久的なシノドスを必要としているわけではありません。

　教会が必要としているのは、「聖人」たちです。教えを説く司教たち。祈りを捧げる司祭たち。神のために徹底的に生きる修道者たち。信仰を次世代に伝える両親。真理とは単なる意見以上のものであると気づく若者たち。神が真に中心に据えられている典礼。罪人が赦しを見出す告解室。キリストに自らの命を捧げる覚悟のある男性たちが養成される神学校を必要としています。

　教会がどのように世界に適応すべきか絶えず問うのではなく、世界に対し、キリストによって変えられていくよう招く勇気を持つカトリック信者を必要としています。

　なぜなら、結局のところ、キリストは教会を世の中に送り出す際、「行って、至る所でシノドスのプロセスを組織しなさい。」とはおっしゃらなかったからです。キリストはこう言われました。「全世界に出て行き、すべての被造物に福音を宣べ伝えなさい。」こうして教会は始まりました。そして、教会が真に刷新されるたびに、その点から再び始まってきたのです。

聖父様、

　この手紙を、私が冒頭で述べたのと同じ考え、すなわち「魂の救い」をもって締めくくらせてください。あなたの教皇在位期間中、教会が自らを際限なく議論することではなく、キリストを宣べ伝えること、時代の風潮を反映することではなく、世界を永遠の命へと導くことに召されているということが、再び極めて明確に示されることを願って祈ります。

　まさにペトロの後継者である方こそ、信者たちは、現代の混乱の只中で、信仰の兄弟姉妹を力づけてくださることを期待しています。教会が宣べ伝える真理は、私たちが自由に処分できる所有物ではなく、受け継いだ貴重な宝であり、傷つけることなく伝え続けなければならないものであることを、私たちに思い出させてくださることを。また、召命に忠実に従う司祭たち、神に生涯を捧げた修道者たち、世の潮流に逆らって子供たちをカトリックとして育てようとする両親、そして相対主義が蔓延するこの時代にあっても、真理、聖性、美、そしてキリストと共に生きるという徹底した冒険を渇望する若者たちに、勇気を与えてくださることを期待します。

　ですから、皆様への私の願いは単純です。私たちに明快さをお与えください。世界が曖昧な言葉を口にする時、ペトロが明確に語れるようにしてください。教会が内部の議論に疲弊した時、私たちを再びキリストへと導いてください。私たちが手続きや組織に迷い込んだときは、私たちの使命を思い出させてください。現代人を不快にさせるかもしれないという理由で、福音をその全容のまま宣べ伝えることを恐れるようになったときは、ペトロ自身の言葉を思い出させてください：「主よ、私たちは誰のところへ行きましょうか。あなたの言葉は、永遠のいのちの言葉です。」

　聖父様、私は、あなたの職務に対する心からの敬意と、教会への愛を込めて、これらすべてを記しております。シノドス・プロセスに対する私の批判は、分裂を招こうとする願望から生じたものではなく、多くの人々がもはやキリストを知らないという状況の中で、私たちが貴重な時間を失ってしまうのではないかという懸念から生じたものです。収穫は多いのに、働き手は少ないのです。西欧の教会は空っぽになりつつある一方で、新しい世代は再び真理と超越性を求めているようです。まさに今、私たちに必要なのは躊躇する教会ではなく、自らの宝が何であるかを理解し、その宝を世界に示すことを恐れない宣教的な教会なのです。

　それゆえ、私は、あなたの教皇在位期間が、あらゆる真の教会改革の核心をなすもの――すなわち、キリスト、回心、聖性、聖体、福音宣教、そして魂の救い――への新たな集中によって特徴づけられるよう、祈ります。なぜなら、すべての公会議が終わり、すべての文書が書き上げられ、すべての委員会が解散し、私たち自身の名前さえも忘れ去られた後にも、真に重要な問いだけが残るからです。それは、「私たちの世話に委ねられた人々を、イエス・キリストに近づけることができたか」という問いです。

　聖ペトロが、皆様のために執り成してくださいますように。聖母マリア、Mater Ecclesiaeが、皆様をその御保護の下に守ってくださいますように。そして、主が、その教会を真理と愛のうちに導くための知恵、勇気、そして父のような確固たる決意を、皆様に授けてくださいますように。

心からの敬意を込めて、祈りの中で結ばれ、

キリストにあって、

+ロブ・ムツァールツ　　『ス・ヘルトゲンボス』教区 補佐司教

2026年8月13日

＊オランダ語の原文以下の通り。

Open brief aan Zijne Heiligheid paus Leo XIV

Heilige Vader,

Met eerbied voor het ambt dat u als opvolger van de heilige Petrus is toevertrouwd, en in verbondenheid met de Kerk die Christus op de apostelen heeft gebouwd, richt ik mij tot u met deze open brief. Ik doe dat niet lichtvaardig. Wat mij ertoe brengt deze woorden openbaar uit te spreken, is een zorg die uiteindelijk iedere andere kerkelijke overweging overstijgt: het heil van de zielen. Salus animarum suprema lex — het heil van de zielen is de hoogste wet. Mijn vraag is een eenvoudige en ernstige: helpt het synodale proces de zielen daadwerkelijk dichter bij Christus en bij het eeuwige heil te brengen? Dat is voor mij de beslissende vraag.

Heilige Vader, ik besef ten volle dat het Petrusambt een verantwoordelijkheid draagt waarvan iemand die buiten dat ambt staat slechts een vermoeden kan hebben. Juist daarom schrijf ik deze woorden niet vanuit gebrek aan eerbied voor het pauselijk ambt, maar vanuit liefde voor datzelfde ambt. Petrus heeft van Christus immers niet alleen de opdracht ontvangen de broeders te verenigen, maar ook hen in het geloof te versterken: “En gij, wanneer gij eenmaal tot inkeer zijt gekomen, versterk dan uw broeders.” De wereld heeft uiteindelijk weinig aan een Kerk die slechts herhaalt wat de wereld zelf reeds denkt. Zij heeft behoefte aan een Kerk die haar, met liefde maar zonder vrees, wijst op Christus.

Mijn bezorgdheid over de Synode over Synodaliteit moet in dat licht worden gelezen. En bovenal vraag ik mij af wat dit alles betekent voor de eenvoudige gelovige die van zijn Kerk geen permanent proces verwacht, maar duidelijkheid over de weg naar God.

Deze brief is daarom geen aanklacht tegen personen. Evenmin wil ik de goede bedoelingen ontkennen van de velen die zich oprecht voor het synodale proces hebben ingezet. Goede bedoelingen verdienen erkenning. Maar goede bedoelingen ontslaan ons niet van de plicht de vruchten te onderzoeken. Christus zelf heeft ons daarvoor een eenvoudig criterium gegeven: “Aan hun vruchten zult gij hen kennen.” Daarom meen ik dat na jaren van synodale consultaties, bijeenkomsten, rapporten en documenten de tijd gekomen is om in alle openheid naar die vruchten te vragen. Niet vanuit cynisme, maar vanuit liefde voor de Kerk. Niet vanuit nostalgie naar een geïdealiseerd verleden, maar vanuit zorg voor haar toekomst. En niet om een kerkpolitieke strijd te voeren, maar omdat achter alle discussies een werkelijkheid ligt die oneindig belangrijker is: het eeuwige heil van de zielen die Christus aan zijn Kerk heeft toevertrouwd. Vanuit die zorg, Heilige Vader, leg ik u de volgende beschouwing voor.

 

De Synode over synodaliteit

Wie de Synode over Synodaliteit uitsluitend beoordeelt aan de hand van haar eigen doelstellingen, kan zonder moeite een positief verhaal schrijven. Er is geluisterd. Er is gesproken. Er zijn duizenden mensen geraadpleegd. Bisschoppen, priesters, religieuzen en leken kwamen bijeen. Er werd gesproken over gemeenschap, participatie en missie. Er ontstond zelfs een nieuwe kerkelijke woordenschat: synodaliteit, luisteren, onderscheiding, participatie, conversation in the Spirit, processen op gang brengen.

Maar men kan dezelfde geschiedenis ook vanuit een geheel ander perspectief bekijken. Laat ik maar de ongemakkelijke vraag stellen: Wat heeft dit alles eigenlijk opgeleverd? Niet: hoeveel bijeenkomsten zijn er georganiseerd? Niet: hoeveel rapporten zijn er geschreven? Niet: hoeveel mensen hebben deelgenomen? Maar: is het geloof sterker geworden? Is Christus duidelijker verkondigd? Is de katholieke identiteit verdiept? Zijn meer mensen tot bekering gekomen? Is de zondagsmis beter bezocht? Zijn er meer priesterroepingen? Is de catechese krachtiger geworden? Is er grotere eerbied voor de Eucharistie ontstaan? Is de morele leer van de Kerk duidelijker geworden? Is de missionaire moed toegenomen?

Wanneer men dergelijke vragen stelt, kan men onmogelijk de Synode als een succes beschouwen. Daar komt inmiddels nog iets bij. De synodale onderneming is niet werkelijk afgesloten. De officiële implementatiefase loopt door en moet via diocesane, nationale en continentale bijeenkomsten uiteindelijk uitkomen bij een kerkelijke assemblee in Rome in oktober 2028. In mei 2026 heeft het Vaticaan daarvoor opnieuw een uitgebreid traject gepubliceerd. Dat maakt de kritiek des te relevanter. Wat ooit begon als een synode van 2021–2024 dreigt een permanente bestuursvorm te worden.

Een synode over een synode

Het eerste merkwaardige aspect zit al in de naam: Synode over Synodaliteit. Traditioneel werd een synode bijeengeroepen omdat de Kerk ergens over moest spreken. Over evangelisatie, huwelijk en gezin, priesterschap, Eucharistie, de Schrift, een ketterij, een pastorale crisis of een concreet probleem. Bij de synode over synodaliteit wordt het proces zelf tot onderwerp gemaakt. Men zou het kunnen vergelijken met een vergadering die eindeloos bijeenkomt om te bespreken hoe men voortaan moet vergaderen.

De Kerk kent sinds de oudheid concilies en synodes. De apostelen kwamen in Jeruzalem bijeen. Bisschoppen beraadslaagden met elkaar. Pausen raadpleegden bisschoppen. De grote oecumenische concilies zijn ondenkbaar zonder gezamenlijk kerkelijk overleg. Maar dat is iets anders dan synodaliteit als permanent kerkelijk paradigma. De klassieke synode was een middel. In het hedendaagse synodale discours dreigt synodaliteit zelf een doel te worden. En precies daar begint vanuit traditioneel katholiek perspectief het probleem.

De Kerk is geen gesprek maar een ontvangen werkelijkheid

De Kerk begint namelijk niet met onze dialoog. Zij begint met Christus. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar het heeft verstrekkende gevolgen. Christus heeft geen discussiegroep opgericht. Hij riep apostelen. Hij gaf hun gezag. Hij zond hen uit om te verkondigen, te dopen en te onderwijzen: “Gaat dus en maakt alle volkeren tot mijn leerlingen.” De richting is daarbij fundamenteel. Het geloof ontstaat niet doordat de Kerk eerst inventariseert wat mensen geloven en vervolgens uit al die ervaringen een gemeenschappelijke overtuiging destilleert. Het geloof wordt ontvangen.

Paulus gebruikt daarvoor voortdurend woorden als ontvangen, overleveren, bewaren. De Kerk bezit de Openbaring niet omdat zij haar heeft bedacht, maar omdat zij haar heeft ontvangen. Dat betekent dat het christendom in wezen niet democratisch kan zijn. Niet omdat democratie als staatsvorm slecht zou zijn, maar omdat waarheid niet bij meerderheid van stemmen ontstaat. Als morgen 90 procent van de katholieken niet meer in de werkelijke tegenwoordigheid van Christus in de Eucharistie zou geloven, zou Christus daarom niet minder werkelijk tegenwoordig zijn. Als 80 procent een bepaalde morele leer afwijst, wordt die leer daardoor niet automatisch onwaar. Waarheid wordt niet geproduceerd door consensus. Dat vormt het eerste grote spanningsveld rond het synodale project.

Luisteren: naar wie?

Een sleutelwoord tijdens het gehele proces was luisteren (alsof we dat nooit gedaan hebben). Op zichzelf is daar niets tegen in te brengen. Een bisschop moet luisteren. Een priester moet luisteren. Christenen moeten naar elkaar luisteren. Een herder die nooit luistert naar zijn kudde is geen goede herder. Maar onmiddellijk volgt de vraag: Naar wie moet de Kerk vooral luisteren? Het traditionele antwoord luidt: naar Christus, naar de Schrift, naar de apostolische Traditie, naar de heiligen, naar het getuigenis van twintig eeuwen christendom, naar het leergezag. En uiteraard óók naar de gelovigen.

In bepaalde synodale teksten lijkt de volgorde echter gemakkelijk te worden omgekeerd. Men begint bij ervaringen, verlangens, frustraties en verwachtingen van hedendaagse mensen en vraagt vervolgens hoe de Kerk daarop moet reageren. Dat lijkt pastoraal aantrekkelijk, maar bevat een gevaar. Want wat gebeurt er wanneer de verlangens van de moderne mens botsen met het Evangelie? Dan moet niet het Evangelie veranderen; dan moet de mens veranderen. Dat heet in het christendom bekering. En juist dat woord klinkt opmerkelijk weinig in veel moderne kerkelijke discussies.

De grote afwezige: bekering

Hier ligt de diepste zwakte van het hele project. De Kerk bestaat niet primair om mensen te bevestigen in wat zij reeds zijn. Zij bestaat om hen tot Christus te brengen. De eerste woorden van Jezus’ openbare prediking zijn niet: “Vertel Mij eerst hoe u zich bij de huidige kerkelijke structuren voelt.” Maar: “Bekeert u en gelooft in de Blijde Boodschap.” Dat is aanzienlijk minder bureaucratisch. En aanzienlijk radicaler.

De Kerk van de martelaren heeft de Romeinse wereld niet veranderd door luisterbijeenkomsten te organiseren over de vraag hoe Romeinen de christelijke gemeenschap inclusiever zouden kunnen ervaren. Zij verkondigde Christus. Petrus verkondigde Christus. Paulus verkondigde Christus. Franciscus verkondigde Christus. Dominicus verkondigde Christus. Franciscus Xaverius verkondigde Christus. Johannes Maria Vianney verkondigde Christus. Moeder Teresa verkondigde Christus. Johannes Paulus II verkondigde Christus. Zij luisterden ongetwijfeld naar mensen. Maar luisteren was nooit het eindpunt. Het eindpunt was bekering tot Christus.

De olifant in de synodale vergaderzaal

Er is bovendien een merkwaardige discrepantie tussen de problemen waarover in het synodale proces uitvoerig gesproken wordt en de feitelijke crisis waarin vooral de westerse Kerk verkeert. De fundamentele problemen van de Kerk in Nederland, België, met name Duitsland, maar ook van grote delen van West-Europa zijn niet moeilijk te herkennen. Kerken lopen leeg. Parochies worden samengevoegd. Kloosters verdwijnen. Religieuze orden vergrijzen. Kennis van het katholieke geloof neemt af. De biecht is voor veel katholieken vrijwel verdwenen. Het aantal priesterroepingen blijft op veel plaatsen gering. Veel gedoopten geloven nauwelijks nog in wezenlijke geloofswaarheden. Onder grote groepen katholieken is het sacramentele leven ernstig verzwakt. Tegen die achtergrond zou men verwachten dat een wereldwijde kerkelijke operatie vooral één vraag stelde: Hoe kunnen wij de wereld opnieuw voor Christus winnen?

Maar veel aandacht gaat uit naar structuren, participatie, besluitvormingsprocessen, verantwoordelijkheid voor vrouwen, inclusiviteit, gezagsverhoudingen en de manier waarop kerkelijke organen functioneren. Dat kunnen legitieme onderwerpen zijn. Maar een brandend huis heeft andere prioriteiten dan zaken van huishoudelijke aard.

Een kerkelijke Parkinsonwet

Instellingen die hun oorspronkelijke doel uit het oog verliezen, gaan vaak steeds intensiever over hun eigen organisatie praten. Bedrijven spreken dan eindeloos over processen. Universiteiten over governance. Overheden over participatiemodellen. En kerkelijke organisaties over structuren. Hoe minder evangelisatie, des te meer commissies over evangelisatie. Hoe minder roepingen, des te meer documenten over roepingen. Hoe minder mensen naar de kerk komen, des te langer de vergaderingen over kerk-zijn worden. Dat klinkt cynisch, maar er zit een ernstige gedachte achter: bureaucratie kan de illusie van activiteit wekken terwijl de realiteit  het tegendeel laat zien. Men koerst zonder kompas.

De verwachtingen die niet waargemaakt kunnen worden

Het synodale proces heeft verwachtingen gewekt. Dat gebeurde vooral doordat tijdens de verschillende consultatiefasen thema’s werden toegelaten die raken aan zaken waarover de Kerk reeds duidelijke leer bezit. Het vrouwelijk diaconaat. Het priesterschap. Seksuele moraal. Homoseksuele relaties. De verhouding tussen leken en clerus. Kerkelijk gezag. Decentralisatie. De positie van vrouwen. Wanneer zulke onderwerpen jarenlang worden “besproken”, ontstaat vanzelf de indruk dat zij uiteindelijk ook veranderd kunnen worden. Anders zou men er immers niet eindeloos over spreken.

Daar ontstaat een pastorale paradox. Mensen wordt gevraagd hun verwachtingen uit te spreken. Vervolgens blijken sommige verwachtingen onmogelijk te vervullen zonder de continuïteit met de katholieke leer in gevaar te brengen. Wat gebeurt er dan? Teleurstelling alom. De Kerk heeft dan zelf verwachtingen gewekt die zij uiteindelijk niet kan honoreren. Dat is geen pastorale winst. Het is een recept voor frustratie.

De protestantisering van het katholieke kerkbegrip

Vanuit traditionalistisch perspectief is hier bovendien een historische ironie zichtbaar. Een aantal elementen van de moderne synodale cultuur vertoont juist overeenkomsten met ontwikkelingen die men in protestantse kerken al decennialang kan waarnemen. Meer nadruk op participatie. Meer bestuurlijke inspraak. Meer overlegstructuren. Meer gewicht voor plaatselijke gemeenschappen. Meer nadruk op individuele ervaring. Meer discussie over veranderende maatschappelijke opvattingen. Minder vanzelfsprekendheid van hiërarchisch gezag. Dat hoeft op zichzelf niet allemaal verkeerd te zijn. Maar de historische vraag is onvermijdelijk: Heeft dit model in de protestantse wereld geleid tot een spectaculaire christelijke herleving? In grote delen van West-Europa luidt het antwoord duidelijk: nee. Waarom zou de katholieke Kerk dan precies de bestuurlijke en pastorale patronen overnemen van kerkgenootschappen die dezelfde secularisatie vaak nog eerder en sterker hebben ondergaan? Een patiënt geneest zelden door het medicijn over te nemen van de patiënt in het bed naast hem die er nog slechter aan toe is.

Het vergeten alternatief: steven naar heiligheid

De grote katholieke hervormingen zijn bijna nooit begonnen met structuren. Ze begonnen met heiligen. Na perioden van corruptie kwamen hervormers. Benedictus, Bernardus, Franciscus, Dominicus, Catharina van Siena, Ignatius van Loyola, Teresa van Ávila, Carolus Borromeus, Franciscus van Sales, Johannes Bosco, Thérèse van Lisieux, Maximiliaan Kolbe, Johannes Paulus II. Hun programma was verrassend eenvoudig: word heilig.

Want een heilige heeft een missionaire kracht die geen beleidsdocument kan evenaren. Een parochie met een heilige pastoor heeft meer toekomst dan een bisdom met twintig werkgroepen over synodaliteit en duur betaalde managers. Een klooster met tien vurige religieuzen evangeliseert meer dan honderd pagina’s kerkelijk jargon. Een priester die zichtbaar gelooft dat hij bij het altaar voor God staat, kan meer mensen tot geloof brengen dan een conferentie over participatieve liturgie.

Hier ligt misschien het alternatief dat de Synode onvoldoende heeft benadrukt: niet minder luisteren, maar meer heiligheid. Niet minder participatie, maar meer bekering. Niet minder dialoog, maar meer verkondiging.

De liturgie als lakmoesproef

Vanuit traditioneel perspectief is het bovendien opvallend dat de crisis van de liturgie relatief weinig centraal stond. Want als men werkelijk wil weten hoe het met een Kerk gesteld is, moet men kijken naar haar eredienst. Lex orandi, lex credendi. Hoe men bidt, daarin uit zich het geloof.

Wanneer katholieken nauwelijks meer begrijpen dat de Mis het offer van Christus sacramenteel tegenwoordig stelt, wanneer het besef van het heilige verzwakt, wanneer stilte verdwijnt, wanneer biechtstoelen leegstaan en eucharistische aanbidding marginaal wordt, dan heeft de Kerk geen bestuursprobleem. Dan heeft zij een geloofsprobleem. Een nieuwe participatiestructuur kan dat niet oplossen. Een nieuwe vergadering evenmin. Een herontdekking van God misschien wel.

De paradox van participatie

Het synodale project benadrukt participatie. Maar hier verschijnt een merkwaardige paradox. De mensen die intensief deelnemen aan kerkelijke consultatieprocessen zijn niet noodzakelijk representatief voor de gehele Kerk. De stille katholiek die iedere ochtend de Mis bezoekt, de rozenkrans bidt en zijn kleinkinderen catechese geeft, schrijft doorgaans geen synodaal rapport. De jonge katholiek die drie uur reist om een traditionele liturgie bij te wonen, zit doorgaans niet in de diocesane werkgroep. De moeder van zes kinderen die haar gezin katholiek probeert op te voeden, heeft wellicht weinig tijd voor luisterbijeenkomsten. Een contemplatieve zuster vult geen enquête in. Maar hun geloof kan dieper geworteld zijn dan dat van professionele kerkelijke vergaderaars. Wie alleen luistert naar degenen die naar de microfoon komen, kan gemakkelijk vergeten dat het Volk Gods groter is dan de kring rond de vergadertafel.

Synodaliteit of collegialiteit?

Misschien zou een deel van de verwarring verdwijnen wanneer men opnieuw preciezer sprak. De katholieke traditie kent een helder begrip: collegialiteit. De bisschoppen vormen samen met en onder Petrus het bisschoppencollege. Daarnaast bestaan priesterraden, pastorale raden, synodes, kapittels, religieuze gemeenschappen en talloze andere vormen van beraad. Waarom was daarvoor een nieuwe allesomvattende categorie nodig: synodaliteit?

Juist omdat het begrip zo ruim is – er is geen definitie van te bedenken –  kan iedereen er iets anders onder verstaan. Voor de een betekent het luisteren. Voor de ander decentralisatie. Voor een derde democratisering. Voor een vierde pastorale vernieuwing. Voor een vijfde hervorming van het ambt. Voor een zesde een andere seksuele moraal. Een begrip dat alles kan betekenen, betekent uiteindelijk niets. Daarom is de vraag naar proportionaliteit gerechtvaardigd. Hoeveel energie moet hierin nog worden gestoken? Hoeveel vergaderingen? Hoeveel synodale teams? Hoeveel rapporten? Hoeveel evaluaties van evaluaties?

En vooral: wat zou er gebeuren wanneer dezelfde hoeveelheid tijd, geld, intellectuele energie en bisschoppelijke aandacht zou worden geïnvesteerd in catechese, seminaries, katholiek onderwijs, liturgie, biecht, eucharistische aanbidding, huwelijkspastoraal en directe evangelisatie? Dat is een retorische vraag, dunkt mij.

Het diepste probleem: ecclesiologie

Uiteindelijk gaat de discussie daarom niet werkelijk over vergaderen. Zij gaat over de vraag: Wat is de Kerk? Is zij primair een gemeenschap die gezamenlijk zoekt wat zij moet worden? Of is zij primair een goddelijke werkelijkheid die heeft ontvangen wat zij moet zijn? Het katholieke antwoord kan slechts het tweede zijn. De Kerk moet zich voortdurend bekeren, maar zij is gebouwd op de apostelen. Zij bewaart een geloof dat zij niet zelf heeft uitgevonden. Daarom moet iedere synodaliteit uiteindelijk begrensd worden door iets dat niet synodaal ter discussie staat: de waarheid die Christus heeft geopenbaard.

De wereld wacht niet op een synodale Kerk

En hier ligt wellicht de grootste tragiek. De moderne wereld verkeert in een buitengewone geestelijke crisis. Mensen zoeken betekenis. Jongeren zoeken identiteit. Eenzaamheid neemt toe. Gezinnen vallen uiteen. Technologie dringt steeds dieper het menselijk bestaan binnen. Pornografie vervormt seksualiteit. Materialisme bevredigt niet. Klimaatverandering wordt voor velen een surrogaatgodsdienst. Mensen zijn bang voor de dood maar weten nauwelijks nog waarvoor zij leven. En midden in die wereld bezit de Kerk iets buitengewoons. Zij bezit het Evangelie. De sacramenten. De Eucharistie. De biecht. Tweeduizend jaar wijsheid. De Schrift. De kerkvaders. Thomas van Aquino. Augustinus. De mystici. De heiligen. Een ongeëvenaarde traditie van kunst, muziek, filosofie, moraal en spiritualiteit. En bovenal: Jezus Christus.

De wereld wacht niet op nóg een organisatie die naar haar luistert. Daarvan zijn er genoeg. De wereld wacht op iemand die haar vertelt waarvoor zij geschapen is.

Van Emmaüs naar Jeruzalem

Misschien biedt het evangelie van de Emmaüsgangers uiteindelijk het beste model voor authentieke katholieke synodaliteit. Christus loopt met de leerlingen mee. Hij luistert inderdaad. Hij vraagt wat hen bezighoudt. Hij laat hen spreken. Hun teleurstelling krijgt ruimte. Tot zover zou iedere synodale handleiding enthousiast kunnen instemmen. Maar dan gebeurt het beslissende. Christus bevestigt hun interpretatie niet. Hij corrigeert haar. Hij opent voor hen de Schriften. Hij leert hun hoe zij de gebeurtenissen moeten verstaan. En uiteindelijk herkennen zij Hem bij het breken van het brood. Dat is katholieke synodaliteit in haar zuiverste vorm. En daarna blijven de leerlingen niet eindeloos in Emmaüs bijeen om hun wandelervaring te evalueren. Ze staan op. Ze keren terug naar Jeruzalem. Ze gaan verkondigen. Het synodale proces is in Emmaus blijven hangen en de vraag is of ze daar nog weg geraken. We zijn zo druk bezig te bespreken hoe de Kerk samen op weg moet zijn, dat we soms vergeten waarheen zij onderweg is.

De katholieke Kerk heeft uiteindelijk geen behoefte aan een permanente synode over zichzelf. Zij heeft behoefte aan heiligen. Aan bisschoppen die onderwijzen. Aan priesters die bidden. Aan religieuzen die radicaal voor God leven. Aan ouders die het geloof doorgeven. Aan jongeren die ontdekken dat waarheid meer is dan een mening. Aan liturgie waarin God werkelijk centraal staat. Aan biechtstoelen waarin zondaars vergeving vinden. Aan seminaries waarin mannen gevormd worden die bereid zijn hun leven aan Christus te geven. Aan katholieken die niet voortdurend vragen hoe de Kerk zich aan de wereld moet aanpassen, maar die de moed hebben de wereld uit te nodigen zich door Christus te laten veranderen.

Want uiteindelijk heeft Christus zijn Kerk niet de wereld ingestuurd met de woorden: Ga heen en organiseert overal synodale processen. Hij zei: “Gaat uit over de hele wereld en verkondigt het Evangelie aan heel de schepping.” Daarmee begon de Kerk. En telkens wanneer zij werkelijk vernieuwd werd, begon zij daar opnieuw.

 

Heilige Vader,

Sta mij toe deze brief te besluiten met dezelfde gedachte waarmee ik hem begon: het heil van de zielen. Ik hoop en bid dat onder uw pontificaat opnieuw met grote helderheid zichtbaar mag worden dat de Kerk niet geroepen is zichzelf eindeloos te bespreken, maar Christus te verkondigen; niet de tijdgeest te weerspiegelen, maar de wereld naar het eeuwige leven te leiden.

Juist van de opvolger van Petrus mogen de gelovigen verwachten dat hij, te midden van de verwarring van onze tijd, de broeders in het geloof versterkt. Dat hij ons eraan herinnert dat de waarheid die de Kerk verkondigt geen bezit is waarover wij naar believen kunnen beschikken, maar een kostbare schat die wij hebben ontvangen en ongeschonden moeten doorgeven. Dat hij moed geeft aan priesters die trouw hun roeping vervullen, aan religieuzen die hun leven aan God hebben toegewijd, aan ouders die tegen de stroom in hun kinderen katholiek proberen op te voeden, en aan jonge mensen die juist in een tijd van relativisme verlangen naar waarheid, heiligheid, schoonheid en het radicale avontuur van een leven met Christus.

Mijn bede aan u is daarom eenvoudig: geef ons duidelijkheid. Wanneer de wereld onzeker spreekt, laat Petrus helder spreken. Wanneer de Kerk vermoeid raakt door interne discussies, wijs ons opnieuw naar Christus. Wanneer wij ons verliezen in processen en structuren, herinner ons dan aan onze opdracht. Wanneer wij bang worden het Evangelie in zijn volheid te verkondigen omdat het de moderne mens zou kunnen ergeren, herinner ons dan aan de woorden van Petrus zelf: “Heer, naar wie zouden wij gaan? Uw woorden zijn woorden van eeuwig leven.”

Heilige Vader, ik schrijf dit alles in oprechte eerbied voor uw ambt en met liefde voor de Kerk. Mijn kritiek op het synodale proces komt niet voort uit het verlangen verdeeldheid te zaaien, maar uit de vrees dat wij kostbare tijd verliezen terwijl zoveel mensen Christus niet meer kennen. De oogst is groot. De arbeiders zijn weinig. De kerken van het Westen lopen leeg, terwijl tegelijk nieuwe generaties opnieuw naar waarheid en transcendentie lijken te zoeken. Juist nu hebben wij geen aarzelende Kerk nodig, maar een missionaire Kerk die weet wat haar schat is en die niet bevreesd is die schat aan de wereld te tonen.

Daarom bid ik dat uw pontificaat gekenmerkt mag worden door een hernieuwde concentratie op wat uiteindelijk het hart van iedere ware kerkelijke hervorming vormt: Christus, bekering, heiligheid, Eucharistie, evangelisatie en het heil van de zielen. Want wanneer eenmaal alle synodes zijn afgelopen, alle documenten zijn geschreven, alle commissies zijn opgeheven en onze eigen namen zijn vergeten, blijft slechts de vraag die er werkelijk toe doet: hebben wij de mensen die aan onze zorg waren toevertrouwd dichter bij Jezus Christus gebracht?

Moge de heilige Petrus voor u ten beste spreken. Moge Onze-Lieve-Vrouw, Mater Ecclesiae, u onder haar bescherming bewaren. En moge de Heer u de wijsheid, moed en vaderlijke vastberadenheid schenken om zijn Kerk te leiden in waarheid en liefde.

Met gevoelens van oprechte eerbied, in gebed verbonden,

in Christo,

+Rob Mutsaerts　　Aux. bisschop Bisdom van ‘s-Hertogenbosch

op augustus 13, 2026